Hoe wij je dak doorrekenen: van 3D-model tot kostenopbouw

Geen zwarte doos. Welke open data we gebruiken, hoe we schaduw per paneel per uur berekenen, en hoe de installatieprijs is opgebouwd — post voor post, met de aannames erbij.

De meeste zonnecalculators werken zo: je vult je postcode in, kiest een aantal panelen, en er rolt een getal uit. Hoe dat getal tot stand komt, mag je raden. Wij vinden dat een probleem — want als je niet kunt zien waar een bedrag vandaan komt, kun je het ook niet controleren, en kun je er dus niet op vertrouwen.

Deze pagina legt uit wat er gebeurt tussen “ik typ mijn adres in” en “dit levert het op”. Elke stap, met de bronnen en de aannames erbij. Ook de dingen die we niet meenemen.

Stap 1 — je dak komt uit open data, niet uit een schatting

Je adres gaat eerst naar de PDOK Locatieserver, die er coördinaten van maakt. Met die coördinaten halen we je pand op uit 3DBAG: een landsdekkend 3D-model van alle Nederlandse gebouwen, gemaakt door de TU Delft en 3DGI uit de BAG-plattegronden en de landelijke hoogtemetingen.

We gebruiken het detailniveau LoD2.2. Dat betekent dat niet alleen de omtrek van je huis bekend is, maar ook de afzonderlijke dakvlakken: elk vlak met een eigen helling en een eigen windrichting. Een dwarskap, een aanbouw of een uitbouw zijn losse vlakken met eigen cijfers. We nemen het pand waar je adres letterlijk in ligt — bij twee-onder-een-kap voorkomt dat dat we het dak van de buren meerekenen.

Stap 2 — hoeveel panelen passen er écht op

Veel tools rekenen met dakoppervlak gedeeld door paneeloppervlak. Dat geeft altijd te veel panelen, want een dak is geen rechthoek en panelen zijn niet buigzaam. Wij leggen ze daarom echt neer: een raster over het dakvlak, geknipt op de werkelijke vorm, met de garantie dat geen paneel over een dakrand steekt.

• Randmarge van standaard 30 cm rondom, instelbaar — installateurs houden ruimte aan voor bevestiging en veiligheid.
• Staand en liggend gemengd, want per rij kan de ene stand meer panelen opleveren dan de andere.
• Platte daken krijgen frames op een hellingshoek, waarbij we de richting van de frames optimaliseren.
• Obstakels — schoorstenen en dakkapellen — detecteren we uit het hoogtemodel en houden we vrij. Je kunt ze zelf aanklikken en aanpassen.

Dat het paneelformaat er echt toe doet, bleek op ons testadres in Delft: met een generiek paneel van 1.722 mm passen er dertien, met een echte AIKO Neostar van 1.762 mm nog maar twaalf. Vier centimeter paneellengte kost een hele rij. Daarom rekenen we met de werkelijke afmetingen uit de datasheet van negentien paneelmodellen, en niet met een gemiddelde.

Stap 3 — hoeveel zon er op dat dak valt

De opbrengst komt van PVGIS, de rekendienst van het Joint Research Centre van de Europese Commissie, gevoed met satellietmetingen van bewolking en instraling. Per dakvlak geven we de echte helling en windrichting mee, plus het standaard systeemverlies van 14% voor kabels, omvormer en temperatuur.

Voor het verloop over de dag gebruiken we een typisch meteorologisch jaar: per maand kiest PVGIS een representatief jaar uit de meetreeks, zodat je niet toevallig een uitzonderlijk zonnige of sombere zomer als basis krijgt. Het jaartotaal blijft verankerd op het langjarige gemiddelde; het uurprofiel bepaalt alleen de vórm.

Stap 4 — schaduw, en waarom dat het lastigste stuk is

Schaduw pakken we op twee niveaus aan. Eerst de horizon: voor 36 windrichtingen bepalen we hoe hoog de omgeving reikt, gecombineerd uit de buurpanden in 3DBAG en het landelijke hoogtemodel AHN, dat op een halve meter nauwkeurig ook bomen en objecten meet. Dat profiel gaat mee naar PVGIS, dat er het hele jaar mee rekent.

Daarnaast rekenen we per paneel: voor de 21e van elke maand, elk half uur, bepalen we de stand van de zon en of de lijn naar de zon ergens door een buurpand, een boom of een schoorsteen wordt onderbroken. Voor diffuus licht — de helft van de Nederlandse jaaropbrengst — kijken we hoeveel hemel elk paneel nog ziet.

Stap 5 — wat het kost, post voor post

Hier zat tot voor kort onze zwakste plek. We rekenden met één getal: kilowattpiek maal €1,10. Panelen, omvormer, montage, kabelwerk, arbeid en steiger zaten allemaal in dat ene bedrag verstopt. Dat is niet alleen ondoorzichtig, het is ook van vorm verkeerd — een installatie heeft flinke vaste kosten, dus een klein systeem is per wattpiek duurder dan een groot.

Nu bouwen we de prijs op uit losse posten:

Die laatste post voelde ongemakkelijk om op te schrijven, maar zonder hem klopt het niet: de som van alleen materiaal en arbeid komt bij tien panelen op ongeveer €3.170 uit, terwijl installateurs €3.800 tot €4.900 rekenen. Een model dat de marge weglaat, stelt zonnepanelen ruwweg 25% te goedkoop voor — precies de spiegelbeeldfout van wat we aan het repareren waren.

Wat we bewust níét doen

Een model dat alles claimt te weten, liegt. Dit zit er niet in, en dat is een keuze:

1. Strings en bypass-diodes. Hoe panelen elektrisch geschakeld zijn, bepaalt hoe hard één beschaduwd paneel de rest meetrekt. Dat weten we niet zonder installatietekening, dus we doen alsof panelen los presteren — en zeggen erbij dat dat een vereenvoudiging is.
2. Temperatuurcoëfficiënt per merk. PVGIS verwerkt temperatuurverlies al in dat systeemverlies van 14%. Er nog een merkgebonden correctie overheen leggen zou dubbeltellen; dubbeltellen is erger dan negeren.
3. Onderhoud en schoonmaak. Nog niet in de terugverdientijd verwerkt.
4. Subsidies. Er is geen landelijke regeling voor woning-PV; gemeentelijke potjes wisselen te snel om betrouwbaar in te bouwen.

Wat er wél in zit en bij vrijwel geen enkele andere rekentool: paneeldegradatie over de hele looptijd, gewogen met de vermogensgarantie van het gekozen model, en de vervanging van de omvormer.

Waar het alsnog kan afwijken

• Het hoogtemodel is een momentopname, en bomen zijn bij die meting vaak bladvrij. We corrigeren de kroon daarvoor, maar een volgroeide boom kan meer wegnemen dan wij zien.
• Bij een dak dat 3DBAG slecht gereconstrueerd heeft, waarschuwen we — maar dan is handmatig invoeren echt beter.
• Richtprijzen zijn geen offerte. Vul je eigen offerte in en je ziet meteen op welke post die afwijkt.

Veelgestelde vragen